Op een avond stapte Sema (23) in de auto. Ze wilde dood. Het werd een roekeloze rit, die gelukkig goed afliep. „Ik hoopte echt dat ik zou verongelukken. Dan zou het ophouden.“ Eigenlijk had ze de problemen wel zien aankomen. Haar moeder belde steeds vaker met familie in Turkije. De gesprekken gingen altijd over haar. „Mijn ooms en oma in Turkije wilden dat ik zou trouwen. Ik zou worden uitgehuwelijkt aan een veel oudere neef, die ik helemaal niet kende.“

Sema wilde absoluut niet trouwen. Ze wilde verder studeren, een vriendje krijgen, gewoon leven zoals andere meisjes. „Volgens mij was mijn moeder het er diep in haar hart ook niet mee eens. Maar zij werd onder druk gezet door de familie.“ Die druk kon ze, als alleenstaande moeder van een groot gezin, moeilijk weerstaan. Ze bleef proberen Sema over te halen. En dat terwijl de oudere zus van Sema, die ook was uitgehuwelijkt, al een poging tot zelfmoord had gedaan. „Ze was zo ongelukkig met haar man dat ze pillen nam. Haar had ik steeds als voorbeeld. Zo wilde ik het absoluut niet.“

Deze grote druk is een van de redenen dat Turkse en Hindoestaanse meisjes veel vaker pogingen tot zelfdoding doen dan autochtone meisjes, zegt gezondheidswetenschapper Mitra Rambaran. „Ze moeten van onbesproken gedrag zijn, anders zijn ze geen goede huwelijkskandidaat. In de Hindoestaanse gemeenschap geldt ‘manai ka boli’: wat zullen de mensen zeggen?’ Erover praten gaat niet. De problemen stapelen zich op, tot ze geen andere oplossing meer zien.“

Sema kwam in een onmogelijke positie. Gaf ze toe, dan zou ze doodongelukkig worden in het huwelijk. Bleef ze weigeren, dan bracht ze haar moeder in problemen. „Ik heb gevochten, maandenlang. De Turkse gemeenschap is klein, ik kreeg steeds de vraag: ’Wanneer ga je trouwen?’. De familie bleef bellen: of ik al had toegegeven. Als mijn moeder weer ‘nee’ moest zeggen, werden ze boos op haar. We hadden constant ruzie. Op sommige momenten wilde ik toegeven, alleen voor haar. Maar dat kon ik echt niet. Achteraf ben ik blij dat ik heb volgehouden. Er zijn heel veel meisjes die niet durven te weigeren. Die uiteindelijk ‘ja’ zeggen, tegen hun zin.“

Marion Ferber van het Haagse project Suïcide Nazorg (Suna) begeleidt jongeren die een zelfmoordpoging hebben gedaan. „Als iemand om zich heen gaat slaan, is het duidelijk dat er problemen zijn. Juist de introverte meisjes raken in de knel. Ze verdwijnen als het ware in hun problemen. Als niemand die signalen opvangt, kan het vreselijk misgaan.“

Ook Sema trok zich steeds verder terug. „Ik heb maandenlang alleen op mijn kamer gezeten. Dan las ik in de Koran, of ik zat te huilen. Soms had ik zin om alles stuk te slaan. Of ik liep over straat, urenlang. En maar denken en denken. Ik had helemaal geen verwachtingen meer van de wereld. Ik raakte opgesloten in mezelf. Ik kwam steeds op hetzelfde terecht: zelfmoord. Liever dood dan leven met iemand die ik helemaal niet kende.“ Sema at bijna niet meer, viel kilo’s af. Toen stapte ze in de auto.

‘Eigenlijk was ze er al niet meer’

Ook daarna sprak ze met niemand over haar problemen. „Het uithuwelijken was echt míjn ellende. Daar wilde ik niemand mee lastigvallen, ook mijn zussen niet. Ik durfde geen hulp te vragen.“ Toch kwam de hulp, ongevraagd. Een wijkagent, die Sema en haar familie kende, zag dat het mis was. „Hij vroeg hoe het ging. En hij vroeg dóór. Toen kwam alles er uit. Hij nam me mee naar Marion Ferber, duwde me letterlijk haar kantoor binnen. Daar heb ik uren zitten huilen.“ Ferber: „Ze stond aan de rand. Heel ver heen. Eigenlijk was ze er al niet meer, ze had een heel doodse blik. Ik weet niet wat er gebeurd was als ze niet was opgemerkt.“ Sema wil daar liever niet meer aan denken. „Het gaat nu beter met me.“

Ferber probeert ouders van jongeren die een zelfmoordpoging hebben gedaan te betrekken bij de nazorg. „Soms willen ouders praten, maar meestal weten ze liever van niets. De schaamte is te groot.“ Veel families zwijgen over een zelfmoordpoging, heeft ook Rambaran gemerkt: „Zelfs als meisjes na een poging terugkomen uit het ziekenhuis, wordt er helemaal niet over gesproken. Alsof er niets aan de hand was“.

Ook Sema heeft nooit met haar moeder gesproken over haar zelfmoordgedachten. „Ze weet dat het niet goed met me ging, en ze heeft het huwelijk kunnen stoppen. Maar ik heb er nooit met haar over gehad. Ook niet met mijn zus. We delen alles samen, maar dat gesprek durven we niet aan.“

De angst voor ‘buiten’

Jaarlijks doen tientallen meisjes, vooral van Turkse en Hindoestaanse afkomst, een zelfmoordpoging. Uit onderzoek blijkt dat ze twee tot drie keer vaker een poging doen dan hun Nederlandse leeftijdsgenoten.

Volgens psycholoog Indra Boedjarath, directeur van kenniscentrum voor interculturele geestelijke gezondheidszorg Mikado, is de belangrijkste oorzaak het cultuurverschil tussen de vrijheid van ‘buiten’ en het strikte gezinsleven.

De enige manier om het probleem aan te pakken, is volgens Boedjarath via de ouders: „We moeten taboes doorbreken. Er voor zorgen dat zij met hun kinderen gaan communiceren. Ouders weten weinig van het leven dat hun kinderen ‘buiten’ hebben. Dat maakt ze angstig en daardoor worden ze strenger.“

De naam Sema is om privacyredenen gefingeerd.